Ba nhóm đặc sản cần phân biệt trước khi mua
Đặc sản Châu Đốc có thể chia thành ba nhóm dựa trên cách vận chuyển và thời gian sử dụng. Nhóm thứ nhất là mắm các loại, vốn là mặt hàng chủ lực của chợ Châu Đốc. Mỗi gian hàng tại đây bày bán trên 20 loại mắm truyền thống, được làm từ nhiều loại cá khác nhau gồm cá lóc, cá sặc, cá chốt, cá linh và ba khía. Nhóm thứ hai là khô, phổ biến nhất là khô cá lóc, khô cá tra và khô cá sặc. Nhóm thứ ba là đồ ngọt và đồ uống từ thốt nốt, trong đó đường thốt nốt là sản phẩm đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 21/2/2024. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, tại Thất Sơn có gần 2.000 hộ và cơ sở sản xuất đường thốt nốt.
Phân biệt các loại mắm và cách chọn theo nhu cầu
Mắm Châu Đốc không phải một vị đồng nhất. Mắm cá lóc và mắm cá chốt thường có độ đạm cao, vị mặn đậm, thích hợp với người quen ăn mắm miền Tây. Mắm cá sặc và cá linh có xương mềm hơn, vị nhẹ nhàng hơn. Ba khía muối lại là một dòng riêng, thiên về vị mặn và thơm mùi cua đồng. Khi mua, cần đọc kỹ nhãn để biết thành phần cá, độ mặn ghi trên bao bì và hạn sử dụng. Mắm đóng hộp hoặc đóng keo thủy tinh có nắp kín thường giữ được từ 3 đến 6 tháng nếu chưa mở nắp. Mắm bán theo ký, gói trong túi hút chân không, cần được bảo quản mát và dùng trong vòng 2 đến 3 tuần sau khi mua. Với hành trình dài, nên ưu tiên mắm đóng hộp có nhãn đầy đủ, tránh mắm đựng trong túi nilon buộc dây thun vì dễ rò rỉ và khó kiểm soát chất lượng trên đường đi. Cá ba sa cũng là sản vật gắn bó với người dân An Giang gần 100 năm, giúp hàng chục nghìn hộ dân có thu nhập ổn định, dù mặt hàng này thường được chế biến tươi hoặc đông lạnh hơn là làm mắm.
Khô và đồ ngọt: lựa chọn an toàn cho quãng đường xa
Đường thốt nốt là mặt hàng có giá trị văn hóa rõ rệt. Sản phẩm đường thốt nốt nguyên chất thường được đóng bánh hoặc đóng hộp, thời gian bảo quản có thể lên đến 6 tháng. Riêng nước thốt nốt tươi là mặt hàng cần tránh nếu phải di chuyển xa, vì loại nước giải khát này chủ yếu bán trong ngày ở hàng quán trong vùng. Sản phẩm nước thốt nốt đóng chai nguyên chất mới bảo quản được bốn tháng. Theo các cẩm nang du lịch, bánh bò thốt nốt bán ở khu chợ Châu Đốc có giá tham khảo khoảng 5.000 đồng mỗi chiếc, nhưng đây là mặt hàng dễ đổi chất lượng theo thời tiết, cần xác nhận lại hạn sử dụng và tình trạng bánh sát ngày mua. Tượng đài cá ba sa cao 12 m do nhà điêu khắc Trần Thanh Phong thực hiện, cách chợ Châu Đốc khoảng 200 m sát bờ sông Hậu, là một điểm check-in quen thuộc để khách tranh thủ ghé qua trong lúc chờ mua đặc sản.
Mua ở chợ và mua ở cơ sở sản xuất: khác biệt cần nắm
Chợ Châu Đốc là đầu mối tập trung gần như toàn bộ đặc sản vùng, từ mắm, khô cho tới bánh thốt nốt. Lợi thế của mua ở chợ là có thể xem hàng trực tiếp, so sánh giá giữa các gian hàng và nhờ tiểu thương tư vấn cách bảo quản cho từng loại. Tuy nhiên, hàng ở chợ thường là hàng gom từ nhiều nguồn, nhãn mác không đồng nhất. Người mua cần chủ động hỏi về nguồn gốc và hạn sử dụng. Mua tại cơ sở sản xuất, đặc biệt với đường thốt nốt hoặc mắm, giúp tiếp cận sản phẩm vừa ra lò, nhãn mác rõ ràng hơn và thường có lựa chọn đóng gói theo yêu cầu. Đổi lại, các cơ sở sản xuất thường nằm rải rác, không tập trung như ở chợ, đòi hỏi thời gian di chuyển nhiều hơn. Trong rừng tràm Trà Sư có 12 quầy bán hàng lưu niệm và đặc sản địa phương như đường thốt nốt, mật ong hoa tràm, khô các loại và khăn dệt thổ cẩm. Đây là điểm dừng thuận tiện nếu hành trình có ghé Trà Sư, nhưng cần lưu ý giá tại các quầy này có thể cao hơn so với chợ.
Đọc nhãn và chuẩn bị cho hành trình mang quà về
Dù mua ở đâu, ba thông tin bắt buộc phải đọc trên nhãn hoặc hỏi người bán ghi rõ là thành phần, ngày sản xuất và hạn sử dụng. Với mắm, cần biết loại cá và độ mặn để tránh mua nhầm loại quá gắt với người nhận. Với khô, cần kiểm tra bao bì có kín không, có chỉ dẫn bảo quản sau khi mở gói hay không. Với đồ ngọt từ thốt nốt, cần phân biệt đường nguyên chất và đường pha tạp, thường thấy qua màu sắc và độ mịn của bánh đường. Khi vận chuyển, nên xếp mắm và đồ lỏng vào túi chống thấm riêng, tránh để chung với quần áo trong hành lý. Các mặt hàng khô và đường thốt nốt có thể để trong khoang hành lý xe khách hoặc cốp xe cá nhân mà không cần giữ lạnh, miễn là tránh ánh nắng trực tiếp.
